Onbegrensd ID

Oliver Lauwers

IMG_2286
15 okt 2015 - 0:00

De filter bubble, of hoe wij onze identiteit laten programmeren

Het leven in het België van medio twintigste eeuw was gemakkelijk. Elke keuze was eenvoudig. Het nieuws haalden we uit de juiste krant, we verzekerden ons tegen tandrot en ander onheil bij het juiste ziekenfonds, stuurden onze kinderen naar de juiste scholen. We syndiceerden ons bij de juiste vakbond, vulden de zondag op juiste wijze in, en stemden enkel op de goei, zoals de eigen politieke familie in Vlaanderen wordt benoemd. De echokamer van het eigen grote gelijk, kortom, was groot en dichtbevolkt. Deze verzuilde maatschappij zorgde voor een duidelijke identiteitsbeleving bij de burger. Wij waren samen de besten, de slimsten, de sterksten, en de rest was fout, of op zijn minst toch van het rechte pad afgedwaald. Liberalen fulmineerden tegen het paternalistische, betuttelende wereldbeeld van socialisten en katholieken, de sossen hekelden de patronale slippendragerij van hun ideologische tegenhangers en de katholieke tjeven, van hun kant, sloegen de hele antiklerikale zwik in de ban, en bezweerden hun volgers dat wie in het identiteitsverhaal van de tegenstander mee stapte, er gratis een enkeltje richting hellevuur bijkreeg. Tussen de verschillende groeperingen was er weinig contact.

Identiteit, met andere woorden, werd overgeleverd van vader op zoon, en versterkt door de dagelijkse omgang met (haast enkel) gelijkgezinden. De klassieke structuren, als natiestaat of – in België – taalgemeenschap, waren dus niet voldoende om iemands identiteit te bepalen. Dwars door die instellingen heen, lagen ideologische breuklijnen, die de bevolking verder opsplitsten in verschillende groepen. De identiteit werd voornamelijk bepaald door de gekleurde informatie die men kreeg, en het wereldbeeld bepaald door het sociaal contact met mensen van dezelfde strekking, de pastoor en de partij- of vakbondsvoorzitter.

Anno 2015 zijn wij deze opdeling grotendeels ontgroeid. Uit gemakzucht blijven wij dan wel nog bij het ziekenfonds van onze ouders – tot de concurrentie ons een beter aanbod doet –, lezen wij de krant die thuis gelezen werd – tot de concurrentie ons een gratis iPad biedt bij abonnering – en stemmen wij nog altijd op de goei – wie die goei zijn, verandert wel elke verkiezing, zo leert ons het stijgend aandeel zwevende kiezers. Wij sturen onze kinderen tegenwoordig allemaal naar de scholen die de beste kansen bieden op slagen in het hoger onderwijs, sakkeren gezamenlijk wanneer het openbaar vervoer nog maar eens staakt en zijn het eens over de invulling van de zondagsrust: grasmaaiers en bladblazers blijven op stal. Wij zijn allen mensen van de wereld, die breed gevormd, algemeen geïnteresseerd en bovenal zeer goed en degelijk geïnformeerd zijn.

Tenminste, dat denken we.

Wanneer u straks op google zoekt wie nu juist die goei zijn waar die Vlamingen zo de mond van vol hebben, bepaalt Google wat u ziet (bij uw dienaar, voornamelijk reclame voor restaurant “De goei goesting”, in Hasselt). Wanneer u daarna even op Facebook blijft hangen – dat doen we immers allemaal – bepaalt Mark Zuckerberg welke boodschappen en meningen in uw wereldbeeld en denkkader passen, om de rest rustig achterwege te laten (bij uw dienaar, sushi eten, citaten van KU Leuvenprofessoren, en vijf onhandige seksmomenten die nooit gebeuren in films). Netflix bepaalt vervolgens met welke documentaires u het roerend eens zult zijn, waarna u de rest van de dag verliest aan het bekijken van pakkende beelden, die bevestigen wat u sowieso toch al dacht (bij uw dienaar, “Life Hack 2, The Next Level”, “Planet Earth, As You’ve Never Seen It Before” en “Louis Theroux’s Weird weekends”). Op die manier wordt eenvoudig uw identiteit voor u bepaald, en wordt u in uw echokamer – die nu filter bubble heet – op uw wenken bedient. U consumeert media die bij uw denkbeeld passen, liket die en geeft vijf sterren, waarna de algoritmes die erachter zitten zichzelf bevestigd zien in de idee dat dit werkelijk is wat u denkt en meent, en u nog meer van hetzelfde geven. Het systeem wordt zo een zelfversterkende identiteitsmachine, die grotendeels bepaalt welke stukken van de wereld u wél en vooral welke u nìet te zien krijgt (met uw dienaar zal het dus de obese, seksueel geobsedeerde en wereldvreemd academische kant op gaan).

Zo dreigt het internet – één van de belangrijke katalysatoren die ons uit de verzuiling getild hebben – een nieuw soort verzuiling in te leiden, waarbij individuele wereldbeelden grotendeels ingekleurd worden door zelfbevestigende computerprogramma’s die bepalen welke informatie weggefilterd wordt en dus nooit tot bij u komt. Ongetwijfeld hebben deze toepassingen vele voordelen. We moeten echter opletten, niet aan de programmeurs te geven, wat we de pastoor ontnomen hebben…